Si të mbillni dhe të kujdeseni për ullirin

Udhëzues praktik për mbjelljen e ullirit: zgjedhja e vendit, toka, vaditja, plehërimi, krasitja dhe mbrojtja nga sëmundjet, hap pas hapi.
Përmbajtja
Ulliri është një nga pemët kryesore të kultivuara në rajonin e Mesdheut. Me kujdesin e duhur në vitet e para, pema jep prodhim për shumë dekada. Në këtë udhëzues përmbledhim hapat kryesorë: nga zgjedhja e vendit deri te krasitja dhe mbrojtja e pemës.
Zgjidhni vendin e duhur
Ulliri e do diellin. Zgjidhni një vend që merr të paktën 6–8 orë diell direkt në ditë dhe që nuk mbetet në hijen e ndërtesave ose të pemëve të tjera.
Po aq e rëndësishme është kullimi i tokës. Ulliri duron toka të varfra, gurishtore dhe gëlqerore, por nuk e duron ujin e ndenjur rreth rrënjëve. Nëse pas shiut uji qëndron në sipërfaqe për orë të tëra, mendoni të mbillni në një pjesë më të ngritur ose të përmirësoni kullimin.
Si ta mbillni fidanin
- Hapni gropën dy herë më të gjerë se rrënjët e fidanit dhe afërsisht po aq të thellë.
- Lironi rrënjët me kujdes nëse janë mbështjellë rreth vazos.
- Vendoseni fidanin në të njëjtin nivel ku ishte në vazo — mos e groposni trungun më thellë.
- Mbusheni me dheun e nxjerrë, duke e shtypur lehtë që të mos mbeten xhepa ajri.
- Vendosni një hu mbështetës nga ana nga fryn era dhe lidheni fidanin lirshëm.
- Vaditeni mirë menjëherë pas mbjelljes, edhe nëse toka duket e lagësht.
Për pemishte, distanca tradicionale mes pemëve është rreth 6–8 metra, në mënyrë që kurora të ketë dritë dhe ajër. Në kopshte të vogla, një ulli i vetëm mund të bëhet pika qendrore e gjithë hapësirës.
Vaditja në vitet e para
Një ulli i rritur është shumë i qëndrueshëm ndaj thatësirës, por fidani i ri ka nevojë për ujë derisa rrënjët të zgjerohen.
- Në dy vitet e para, vaditeni thellë dhe rrallë — më mirë një vaditje e bollshme në javë sesa pak ujë çdo ditë.
- Në vapat e verës, kontrolloni tokën çdo disa ditë: nëse është e thatë 5 cm nën sipërfaqe, është koha për ujë.
- Në vjeshtë dhe dimër, zakonisht mjafton shiu.
Mulçi (kashtë, lëvore ose gjethe të thata) rreth bazës, pa prekur trungun, e mban lagështinë dhe i pengon barërat e këqija.
Plehërimi
Ulliri nuk kërkon shumë plehra. Në fund të dimrit ose në fillim të pranverës, një shtresë kompost ose pleh organik i dekompozuar mirë rreth kurorës zakonisht mjafton për pemët e reja. Për pemishte prodhuese, plehërimi i saktë përcaktohet më mirë pas një analize të tokës.
Shmangni sasitë e mëdha të azotit në fund të verës: ato nxisin rritje të butë që dëmtohet më lehtë nga të ftohtit.
Krasitja
Krasitja i jep ullirit formë, dritë dhe ajër. Koha më e mirë është fundi i dimrit ose fillimi i pranverës, kur rreziku i ngricave të forta ka kaluar.
Për pemët e reja
Në vitet e para, qëllimi është të formohet një skelet i fortë. Shumë kultivues preferojnë formën “vazo”: tre deri në katër degë kryesore që hapen nga trungu dhe lënë qendrën të ndriçuar.
Për pemët prodhuese
- Hiqni degët e thata, të dëmtuara ose që kryqëzohen.
- Hollojeni qendrën e kurorës që drita të arrijë kudo.
- Hiqni filizat që dalin nga baza e trungut.
- Mos krasitni shumë në një vit të vetëm — ulliri jep fryt në drurin e vitit të kaluar.
Sëmundjet dhe dëmtuesit më të zakonshëm
Disa probleme që hasen shpesh në ullishtat mesdhetare:
- Miza e ullirit (Bactrocera oleae) — dëmton frutin gjatë verës dhe vjeshtës.
- Syri i palloit (Spilocaea oleagina) — njolla të rrumbullakëta në gjethe, sidomos në mot të lagësht.
- Tuberkuloza e ullirit (Pseudomonas savastanoi) — gunga në degë, që përhapen shpesh përmes plagëve të krasitjes.
Një kurorë e ajrosur mirë dhe veglat e pastra të krasitjes ndihmojnë shumë në parandalim. Për trajtime specifike, konsultohuni me një agronom të licencuar.
Përmbledhje
Diell, tokë që kullon, ujë i bollshëm në vitet e para dhe krasitje e matur — këto janë bazat e një ulliri të shëndetshëm. Nëse po planifikoni të mbillni, lexoni edhe kur është periudha më e mirë për mbjelljen e ullirit, ose na kontaktoni për këshilla për hapësirën tuaj.



